فطیر معروف اراک و فراهان
نان فطیر اراک
فطیر نانی را گویند که خمیر آن را مایه (عامل ورآورنده) نزده باشند و برنیامده و نرسیده باشد. همچنین انواع دیگری از نان و نان شیرینی محلی با نام «فطیر» در نواحی ایران پخته میشود که گاه مایه میزنند.
در نواحی ایران
در ایران انواع مختلفی نان محلی یا شیرینی است که در برخی از استانهای ایران (از جمله استان زنجان ،استان مرکزی، آذربایجان شرقی، خراسان و لرستان) تهیه و استفاده میشود.
نان شیرینی فطیر از آرد، شکر، تخم مرغ و مواد دیگر تشکیل شدهاست و مانند نان آن را در تنور پخت میکنند. فطیر انواع مختلفی از جمله کسمه و شیرمال دارد.[نیازمند منبع] انواع مختلفی از این نان شیرینی محلی در نقاط مختلف ایران پخته میشود و ار معروفترین آنها فطیر اراک است. یکی از این انواع، شیرینی است به نام توتک که در ساوه، و مامونیه(زرندیه) پخته میشود. لازم است ذکر شود که انواع مشابهی از این شیرینی را در منطقه استان مرکزی ایران میتوان با نامهای گوناگون یافت. این نان یکی از نانهای تنوری و سنتیاست. طعم آن دارای شیرینی ملایمی است و به این ترتیب با مواد گوناگون مانند کره، پنیر، مربا، عسل، خامه و … قابل خوردن است.[نیازمند منبع] برای نگهداری این نان باید از ظرفیدربسته استفاده کرد تا هوا وارد آن نشود و در جای خشک و تاریک قرار داد.
فطیر اراک
در تداول اراک و شهرهای مرکزی ایران، نوعی نان شیرمال را که روی آن زردچوبه زنند و به اندازههای کوچک در تنور پزند فطیر میگویند و خمیر اینگونه نان را مایهٔ ترش نمیزنند. معمولاًروغن و شیرهٔ انگور یا خردهٔ قند نیز به خمیر آن میافزایند و این نان را برای زمستان یا نوروز بیشتر تهیه میکنند.
فطیر گناباد
در تداول مردم گناباد، فطیر دو معنی دارد: یکی نانی که مایه یا خمیر ترش به آن نزنند و دیگر نان روغنی.
فطیر مهربان
نان سنتی شهر مهربان از توابع سراب در تنورهای آتش تهیه میشود و معمولاً در صبحانه و عصرانه میل میشود. این نان شیرین دایرهای شکل پخت میشود.
فطیر گردویی یا پنیری
در مناطق استان زنجان مخصوصا شهرستان طارم این نوع نان به عنوان عصرانه مورد استفاده قرار میگیرد. و از ترکیب پنیر و سبزیهای محلی و خمیر تهیه می گردد. این نان در روستای پازکی خیلی مورد استفاده قرار میگیرد و از گردو نیز در مواد آن استفاده میکنند و به زبان محلی شورلی فطیر نام دارد
در مراسم و آیینها
در یهودیت
چند مصا (فطیر) یهودیان
مصا: در عید پسح (یا عید فطیر یا مصاها) مصرف میشود. یهودیان معتقدند از آنجا که بنی اسراییل هنگام خروج از مصر فرصت کافی برای تهیه خمیر جهت پخت نان نداشتند، مجبور شدند با خمیر ترش نشده (فطیر) نان فطیر بپزند. فطیر در زبان عبری مَصا نام دارد. یهودیان امروزه در عید فطیر تنها نان فطیر میخورند.
در مسیحیت
مراسم عشای ربانی عید پاک: بنا بر اعتقاد مسیحیان کاتولیک و برخی از ارتدکسها، مسیح به شاگردان خود گفت که شام پسح (فصح) را یک روز جلوتر آماده کنید و این شام را نه «به یاد فصح» بلکه به «یاد من» بهجا آورید. روز فصح عیسی به صلیب کشیده شد و آخرین غذای عیسی با پیروانش شام آخر نام گرفت.
https://www.mehrnews.com/news/2922102/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%BA%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%B9%D8%B7%D8%B1-%D9%88-%D8%B7%D8%B9%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9
نان سنتی فطیر از گذشته و در آستانه نوروز توسط خانواده ها پخته می شد که کیفیت و خوشمزگی این محصول آن را به تولید و خوراک روزانه تبدیل کرده است .
اکنون دربیش از 300 واحد ، فطیر پخته و عرضه می شود .
با پیگیری های سازمان میراث فرهنگی استان فطیر در سازمان میراث فرهنگی کشور به نام استان مرکزی ثبت شد .
آرد ، شکر ، تخم مرغ ، شیر ، زردچوبه و کنجد از مواد اصلی تولید فطیر است که به دلیل استفاده نکردن از جوش شیرین ماندگاری آن افزایش می یابد .
استفاده از فطیر به عنوان سوغات از دیر باز در اراک به ویژه در نوروز مرسوم بوده و هم اکنون نیز انجام می شود .
به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، در کشورمان ایران همه عادت داریم که بعد از برگشت از سفر برای اقوام و آشنایان هدیه و سوغات هدیه داشته باشیم و شاید این مساله در فرهنگ و آداب ما ایرانی ها ریشه داشته باشد.
سوغات استان مرکزى انواع مواد خوراکى از جمله انار، انگور، لبنیات، کشمش، گردو، بادام، شیره انگوه است و صنایع دستى مانند انواع فرش و قالیچه گلیم، معرق و گیوه بوده که در کنار همه اینها سوغات خوراکی اراک را با فتیر (یک نوع کلوچه ) میشناسند چراکه فتیر که یک نان محلی است ریشه در تاریخ اراک دارد و هم اکنون اراک را با سوغات آن “فتیر “میشناسند.
در گذشته، مردم این شهر معمولا در خانه یک نفر جمع می شوند و به پخت فتیر نوروز میپرداختند و امروزه با گذشت زمان اما با قدری تغییر اما پخت فتیر در استان مرکزی و شهر اراک ادامه دارد و در صورت سفر به این شهر مغازه های مختلفی دیده می شود که به پخت و فروش فتیر مشغول هستند.
فتیر نوعی نان شیرین، داغ و خوش طعم بوده که از ترکیب شیر، شکر، روغن مایع، آرد گندم، مایه خمیر برای پخت و زرده تخم مرغ، کنجد، سیاه دانه یا خرفه و نیز درصورت تمایل کمی زعفران سابیده و پودر هل و گلاب برای روی نان فتیر استفاده میشود.
فتیر، که خود یک میان وعده خوش طعم و در عین حال مقوی است، از جمله مهمترین سوغات های شهر اراک بوده که معمولا چه مردم این شهر و چه مسافران آنرا بعنوان سوغات به همراه خود برای دوستان، اقوام و آشنایان به سوغات و هدیه میبرند.
پخت کسمه، نان روغنی در کنار فتیر از دیگر مشتقات و سوغات مشابه اراک بوده که در این شهر پخت و بعنوان سوغات عرصه می شود و به طور قطع هرمسافر و میهمان که به این کلانشهر سفری کرده برای یکبار طعم شیرین، داغ و دل چسب آنرا چشیده است.
دستور پخت فطیر اراک :
نان فطیر اراک مواد لازم:
- شیر ۳۰۰ میلی لیتر
- شکر ۳۰۰ میلی لیتر
- روغن مایع ۱۰۰ گرم
- آرد گندم ۷۵۰ گرم
- مایه خمیر فوری ۲/۱ قاشق چایخوری
- بیکینگ پودر ۲/۱ قاشق چایخوری
- در صورت تمایل کمی زعفران ساییده و پودر هل و گلاب
- زرده تخم مرغ ۲ عدد برای روی نانها
- کمی کنجد، سیاه دانه یا خرفه برای روی نانها
چگونگی تهیه تمام مواد را با هم مخلوط کرده (به غیر از مواد رویه نان) و خوب ورز میدهیم و وقتی خمیر یکنواختی درست شد خمیر را در نایلون گذاشته تا استراحت کند. پس از یک ساعت خمیر را به قطر ۱ سانتیمتر به صورت بیضی یا گرد پهن کرده (به طوریکه اندازه نانها باندازه دست باشد) سپس رویه نانها را به تخم مرغ که با کمی گلاب و زعفران سائیده شده مخلوط شده بمالید و کمی از دانههای مورد نظر را روی آن ریخته و در سینی فر گذاشته و در طبقه وسط فر به مدت ۱۸۰ درجه سانتیگراد به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه میپزیم.
دستور پخت فطیر اراک :
نان فطیر اراک
مواد لازم:
- آرد: ۵۰۰ گرم
- پود رقند: ۱۲۵گرم
- شیر: یک لیوان
- زرده تخم مرغ: ۲ عدد
- کره یا روغن جامد: ۱۲۵ گرم
- مایه خمیر:یک قاشق مربا خوری
- مقداری کنجد خا م برای تزئین
طرزتهیه نان فطیر:
ابتدا کره و پودرقند را با همزن به مدت دو دقیقه میزنیم سپس نصف آرد را افزوده و بعد مایه خمیر را در شیر ولرم عمل آورده و به بقیه مواد اضافه کرده با قاشق هم میزنیم و در آخر هم بقیه آرد را میافزاییم تا جایی که خمیر به دست نچسبد این خمیر را داخل پلاستیک گذاشته و درهوای آشپزخانه به مدت نیم ساعت استراحت میدهیم سپس فر را چرب کرده و آرد پاشی میکنیم از خمیر به اندازه یک نارنگی برداشته در دست گرد میکنیم سپس داخل سینی فر گذاشته با نوک انگشتان آن را پهن کرده روی آن زرده تخم مرغ مالیده و کنجد میپاشیم سپس سطح آن را با چنگال سوراخ میکنیم در طبقه وسط فر با حرارت ۳۵۰ درجه فارنهایت یا ۱۸۰درجه سانتیگراد به مدت ۲۵ دقیقه میپزیم.
دستور پخت فطیر اراک :
- آب گرم ۱/۲ پیمانه
- آرد ۴پیمانه
- آب ولرم ۲ پیمانه
- نمک ۱ قاشق چایخوری
- شکر ۱/۲-۱ قاشق چایخوری
- پودر خمیر ترش ۲ قاشق چایخوری
- روغن مایع ۱ قاشق سوپخوری
- کنجد مقدرای برای تزئین
- گردو خرد شده ۱پیمانه
- دارچین ۲ قاشق سوپخوری
- شکر ۱/۲ پیمانه
۱- آب گرم، پودر خمیر ترش و یک قاشق چایخوری شکر رادرظرفی پلاستیکی ریخته و با هم مخلوط میکنیم، سپس در جای نسبتاً گرمی بمدت پنج الی ده دقیقه قرار میدهیم تا پف کند.
۲- شکر، نمک و آب ولرم را همراه با یک پیمانه آردمخلوط کرده، به مایه بالا اضافه نموده و مخلوط میکنیم. ده دقیقه استراحت میدهیم سپس روغن مایع را اضافه کنید.
۳- باقی مانده آرد را بتدریج اضافه کرده، خوب ورز میدهیم در حدی که خمیر به دست نچسبد. (توجه داشته باشید که اگرخمیر به دست چسبید، کمی آرد و روغن میاع مازاد بر پیمانههای داده شده، اضافه میکنیم تا چسبندگی ازبین برود. در مقابل هر یک سوم پیمانه آرد مازاد، یک قاشق سوپخوری روغن مایع اضافه میکنیم.
۴-خمیر را به مدت دو ساعت در جای نسبتاً گرمی قرار میدهیم و روی خمیر را با پارچه تمیزی میپوشانیم تا زمانی که حجم آن دو برابر شود.
۵- فر راروی ۳۵۰ درجه فارنهایت روشن کنید تا گرم شود.
۶- گلولههایی از خمیر درست میکنیم. روی سطح صافی مقداری آرد پاشیده یک گلوله را کمی با وردنه باز کرده. گردو، دارچین و شکر را با هم مخلوط کرده مقداری از مخلوط را وسط نان قرار داده لبههای نان را روی مخلوط آورده سپس پهن نموده، در سینی چرب شده قرار میدهیم ده دقیقه بماند.
۷- روی خمیر را روغن مالیده کنجدروی آن میپاشیم.
۸- سینی فر را بمدت بیست وپنج الی سی دقیقه در طبقه وسط فر قرار میدهیم تا فطیرها پخته شوند.
معرفی روستاهای نوده ، دارستان و نجف آباد فراهان واقع در استان مرکزی ، آداب و رسوم مهم و شرح حال خوانین و مردم آن دیار